Ομφαλοσκοπήσεις!

Όταν ψάχναμε όλη η ομάδα του περιοδικού για τα πρόσωπα που σημάδεψαν την πορεία της Κύπρου στον εικοστό αιώνα, είχα το πρώτο σοκ: Μέσα σε εκατό χρόνια δεν υπήρχε άτομο που να μας συναρπάσει, να μας μαγέψει, να μας εμπνεύσει, να μας πάει τελοσπάντων πίσω στην εποχή του, στη δημιουργία του. Το δεύτερο σοκ ήταν ακόμη πιο δυνατό: Τα πρόσωπα που ήρθαν συνειρμικά στη σκέψη μας ήταν πρόσωπα από την πολιτική και μόνον, πρόσωπα δηλαδή που η δουλειά τους έτσι κι αλλιώς ήταν να προσφέρουν, να δημιουργούν, να είναι στο προσκήνιο. Κανένας επιστήμονας, καλλιτέχνης, καμία παγκόσμια φυσιογνωμία που να χάραξε μια γραμμή στην παγκόσμια ιστορία τα τελευταία εκατό χρόνια. Και μην ακούσω κραυγές περί Μακάριου και Γρίβα, γιατί και οι δύο δεν θα μπορέσουν, κατά την ταπεινή μου γνώμη, να μπουν στην Ιστορία της Κύπρου ως λυτρωτές του λαού τους, ως οι άνθρωποι που με την ευφυΐα τους παρέδωσαν στις επόμενες γενιές μια γη απελευθερωμένη και ευημερούσα. Αντ’ αυτού, η νέα γενιά του 2000 παραλαμβάνει ένα Γολγοθά αβεβαιότητας, ημικατοχής, αλλά και μια κληρονομιά εθνικού διχασμού, ο οποίος πάντα θα μας θυμίζει το πόσο ανάξιοι της λατρείας του λαού ήταν οι ηγέτες της μετα-απελευθέρωσης εποχής.

Όσα λοιπόν πέτυχε να κατακτήσει ο λαός της Κύπρου τον αιώνα που πέρασε ήταν προϊόν θυσίας αφανών ηρώων, αλλά και των ομαδικών αρετών που καταγράφονται στους Έλληνες Κύπριους συμπολίτες μας, οι οποίοι όταν φτάσουν στο χείλος του γκρεμού δείχνουν τα απίστευτα μεγαλεία της ψυχής, της ελληνικής ψυχής τους.

Η διαφορά μας με τη μητροπολιτική Ελλάδα είναι πως αν και το έθνος εκεί έδειξε τα καλά και τα κακά του με τους εμφύλιους αλλά και τις κοσμοτράνταχτες εθνικές νίκες, εκεί τα τελευταία εκατό χρόνια έλαμψε επίσης και το πνεύμα, η επιστήμη. Η Ελλάδα και τον εικοστό αιώνα έκανε παραπάνω από αισθητή την παρουσία της στην υπόλοιπη σφαίρα. Και αν ο Παπανικολάου δεν σας γεμίζει το μάτι στην Ιατρική, διαβάστε μια δόση από ονόματα: Βενιζέλος, Ωνάσης, Σεφέρης, Ελύτης, Καβάφης, Μερκούρη, Παπαθανασίου, Χατζηδάκις, Θεοδωράκης, Κάλλας, Νιάρχος, Νεγροπόντε. Τα πιο πάνω ονόματα, κάθε ένα ξεχωριστά, που μόνο το άκουσμά τους προκαλεί παγκόσμιο πάταγο, όπως παγκόσμιο πάταγο προκάλεσαν οι εν λόγω προσωπικότητες στο εν ζωή πέρασμά τους τα τελευταία εκατό χρόνια. Και εδώ είναι το παράπονό μου. Να είχαμε κι εμείς, να ήταν, μια μόνο από τις πιο πάνω προσωπικότητες Κύπριος. Βέβαια και Σεφέρη ή Βενιζέλο να είχαμε πάλι «Μακάριο» και «Γρίβα» θα βαφτίζαμε τους δρόμους και τα στάδια. Έχετε κι εσείς ακούσει για «Νοσοκομείο Γρηγόρης Αυξεντίου», ή για στάδιο «Φώτη Πίττα»; Οι τελευταίοι και η λοιπή παρέα τους, αντάμα με κάποιους άλλους αφανείς ήρωες (ξέρω κάποιους ακόμη εν ζωή) είναι ίσως και ό,τι καλύτερο έχουμε να δείξουμε ως Κύπριοι για τον αιώνα που πέρασε. Το να πεθαίνεις για την πατρίδα σου ή να πολεμάς γι’ αυτήν σε πέντε πολέμους σε διάστημα πενήντα ετών — και όλα αυτά χωρίς να ζητάς ρουσφέτι ή ψευτοαξιώματα — είναι τελικά κάτι πολύ σημαντικό, πολύ σημαντικότερο από το να γίνεσαι αντικείμενο λαϊκής λατρείας ή εμφυλίου πολέμου.

 Και τώρα τι; Ξαφνικά τη 2η Ιανουαρίου θα ψάχνουμε τι άλλαξε, τι καινούργιο μας έτυχε, τι ήταν αυτό το Μιλλένιουμ. Βέβαια, η νέα χιλιετηρίδα ήταν για όλους κάτι. Για να διορθώσω, η αρχή της χιλιετηρίδας ήταν για όλους κάτι σημαντικό. Για τους Άγγλους του Λονδίνου ήταν να φτιάξουν το μεγαλύτερο αντίσκηνο του κόσμου (το έφτιαξαν τελικά αλλά δεν ξέρουν τι να το κάνουν τώρα από μέσα), για τους Αμερικανούς είναι οι εορτασμοί στους δρόμους της Νέας Υόρκης και στα καμπαρέ-ξενοδοχεία του Λας Βέγκας, για τους Ρώσους μάλλον θα είναι πέντε κιλά βότκα έκαστος τη νύχτα και μία ξεπέτα με τις πιο ωραίες γυναίκες του κόσμου, για τους πρόσφυγες της Ρουάντα θα είναι ένα ακόμη ξημέρωμα γεμάτο Έιτζ. Για μας τους Έλληνες, ευτυχώς, θα είναι (για όσους ευτυχήσουν) ένα ξεφάντωμα στο μνημείο της Ασπασίας (τον Παρθενώνα) ή, ακόμη καλύτερα, ένα χάραμα στο Σούνιο, εκεί δηλαδή που χαράζει κάθε μέρα το μεγαλείο. Από τη μια πλευρά είναι σημαντικό να ζήσεις την αλλαγή του αιώνα, την αλλαγή της εποχής, πόσο μάλλον όταν αυτή γίνεται με τον αριθμό 2000. Έχει όμως η υπόθεση και τα κακά της. Μόνο και μόνο που σκέφτομαι πως όσο μπαίνει ο νέος αιώνας, τόσο αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για μας που γεννηθήκαμε τον προηγούμενο. Σκεφτείτε μόνο την ερώτηση σε λίγα χρόνια: «Μπαμπά πότε γεννήθηκες; Τον προηγούμενο αιώνα παιδί μου!». Η όλη ιστορία για τους άτυχους θα θυμίζει λίγο ανέκδοτο με τον Καραμανλή, που έλεγαν πως «όταν γεννήθηκε, ο Παρθενώνας ήταν ακόμη στα Μπετά»!

Βέβαια η όλη ιστορία έχει και τα καλά της, μιας και απ’ ό,τι άκουσα βρήκαν ήδη το εμβόλιο για το Έιτζ αλλά και το φάρμακο για τον καρκίνο, ενώ για το έλκος το φάρμακο λέγεται μαστίχα Χίου! Άρα τουλάχιστον μέχρι τον επόμενο λοιμό, τα ανθρωπομιλλένιουμ θα μπορούν να πηδάνε, να καπνίζουν και να τρώνε άφοβα. Αν προσθέσετε σ’ αυτά και το γεγονός πως όπου να ’ναι θα μας αφήσει χρόνους ο Ντενκτάς (πρώτα ο Θεός) και το ότι η Κύπρος έλυσε το οικονομικό της πρόβλημα, έστω και «φουσκώνοντας», τότε καταλήγουμε στις ευνοϊκές προοπτικές για την εποχή μετά την Πρωτοχρονιά.

 Γιατί αυτή η Πρωτοχρονιά είναι μια εποχή από μόνη της. Τι ιδιωτικά πάρτι, τι ιδιωτικά βεγγαλικά, τι ομαδικές χαρές σε πλατείες, τι βαψίματα, τι λίφτινγκ, τι ασήμια έπεσαν εν αναμονή της Πρωτοχρονιάς δεν περιγράφεται. Οι μόδες τρελάθηκαν, οι τρέλες έχασαν το νόημά τους, ο έρωτας βρήκε χρώμα στο λευκό χρυσό και οι μοδίστρες ράβουν ακατάπαυστα από την προηγούμενη Πρωτοχρονιά για να προλάβουν. Αν προσθέσουμε και τα απρόσμενα που σίγουρα θα συμβούν (δεν μπορεί όλες οι χώρες, όλες οι υπηρεσίες, να έφτιαξαν τους υπολογιστές τους) τότε καταλήγουμε στο ότι από μόνη της η παραμονή Πρωτοχρονιάς θα είναι μια νέα εποχή.

Τώρα, όσον αφορά στον «ομφαλό της γης», το μόνο που μπορεί κάποιος βάσιμα να ελπίζει πέρα από τα τετριμμένα, είναι στα επόμενα εκατό χρόνια να μπορέσουμε κι εμείς να χαρίσουμε στην υπόλοιπη σφαίρα μία παγκόσμια προσωπικότητα. Αν όχι, να είναι καλά η μητέρα πατρίδα.

 ΥΓ: Στο τεύχος Σεπτεμβρίου 1999 στο θέμα για τα «top 10 κυπριακά κουτσομπολιά» έγινε αναφορά υπό τύπον αστεϊσμού στην ευγενή τάξη των αεροσυνοδών. Η εν λόγω αναφορά είχε έντονη δόση από χιούμορ και ως εκ τούτου δεν υπήρχε πρόθεση να πλήξουμε την υπόληψη της ευαίσθητης αυτής κοινωνικής ομάδας.