Ριάνα Στυλιανού
Είναι Δευτέρα πρωί. Έχεις φτιάξει τον καφέ σου, έχεις ανοίξει το laptop και είσαι αποφασισμένη να κάνεις επιτέλους όλα όσα αναβάλλεις από την προηγούμενη εβδομάδα. Πέντε λεπτά αργότερα, όμως, βρίσκεσαι στο Instagram, θυμάσαι ότι πρέπει να βάλεις πλυντήριο, σηκώνεσαι να πάρεις κάτι από το υπνοδωμάτιο και, μέχρι να φτάσεις εκεί, έχεις ήδη ξεχάσει τι ήθελες.
Sounds familiar;
Αν ναι, δεν είσαι η μόνη. Και αν περνάς αρκετή ώρα στο TikTok, πιθανότατα έχεις πέσει πάνω σε κάποιο βίντεο με τίτλο «Signs you might have ADHD», το οποίο σε έκανε να αναρωτηθείς αν τελικά όλες αυτές οι μικρές καθημερινές σου συνήθειες σημαίνουν κάτι περισσότερο.
Πριν, όμως, αρχίσουμε να κάνουμε αυτοδιάγνωση μέσα από τα social media, ας δούμε τι είναι πραγματικά η ΔΕΠΥ και γιατί γίνεται όλο και περισσότερη συζήτηση γύρω από αυτήν.
Τι είναι τελικά η ΔΕΠΥ;
Η ΔΕΠΥ, ή αλλιώς Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει, μεταξύ άλλων, τη συγκέντρωση, την οργάνωση και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Και όχι, δεν αφορά μόνο τα μικρά παιδιά που δεν μπορούν να καθίσουν ήσυχα στην τάξη. Η ΔΕΠΥ μπορεί να συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή, ενώ αρκετοί άνθρωποι μαθαίνουν ότι την έχουν όταν είναι ήδη 30 ή 40 ετών.
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Κάποιος μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί σε μια απλή δουλειά, αλλά να περνά ώρες ασχολούμενος με κάτι που τον ενθουσιάζει. Κάποιος άλλος μπορεί να δείχνει απόλυτα οργανωμένος προς τα έξω, ενώ στην πραγματικότητα χρειάζεται τεράστια προσπάθεια για να διαχειριστεί την καθημερινότητά του.
Τα χαρακτηριστικά που μπορεί να αναγνωρίσεις στην καθημερινότητά σου
1. Έχεις πάντα μια τεράστια to-do list
Ξεκινάς τη μέρα σου με τις καλύτερες προθέσεις. Έχεις γράψει τι πρέπει να κάνεις, έχεις βάλει υπενθυμίσεις και έχεις υποσχεθεί στον εαυτό σου ότι σήμερα θα είσαι παραγωγική. Κι όμως, φτάνει το απόγευμα και αρκετές δουλειές παραμένουν στη λίστα.
Η δυσκολία να ξεκινήσεις, να οργανώσεις ή να ολοκληρώσεις μια εργασία μπορεί να αποτελεί χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ, ιδιαίτερα όταν συμβαίνει συστηματικά.
2. Τα κλειδιά, το κινητό και τα γυαλιά σου εξαφανίζονται μυστηριωδώς
Έχεις ψάξει ποτέ το κινητό σου ενώ το κρατούσες στο χέρι; Ή έχεις καθυστερήσει να φύγεις από το σπίτι επειδή δεν θυμόσουν πού άφησες τα κλειδιά σου; Όλοι έχουμε τέτοιες στιγμές. Στα άτομα με ΔΕΠΥ, όμως, η αφηρημάδα και η δυσκολία να θυμούνται καθημερινές υποχρεώσεις μπορεί να εμφανίζονται πολύ συχνότερα και να δημιουργούν πραγματικά προβλήματα.
3. Το μυαλό σου μοιάζει να έχει 20 ανοιχτά tabs
Σκέφτεσαι τι θα μαγειρέψεις το βράδυ, θυμάσαι ένα email που δεν απάντησες, αναρωτιέσαι τι θα φορέσεις αύριο και ξαφνικά συνειδητοποιείς ότι δεν άκουσες σχεδόν τίποτα από όσα σου έλεγε η φίλη σου.
Η δυσκολία διατήρησης της προσοχής είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ΔΕΠΥ. Δεν σημαίνει ότι το άτομο δεν ενδιαφέρεται, αλλά ότι μπορεί να δυσκολεύεται να παραμείνει συγκεντρωμένο, ακόμη κι όταν προσπαθεί.
4. Είσαι η βασίλισσα του «θα το κάνω αύριο»
Εκείνο το ραντεβού που πρέπει να κλείσεις, το email που περιμένει απάντηση εδώ και μέρες ή η ντουλάπα που υπόσχεσαι να οργανώσεις από τον προηγούμενο μήνα. Η αναβλητικότητα είναι κάτι που όλοι γνωρίζουμε καλά. Όταν, όμως, συνοδεύεται από επίμονη δυσκολία στην οργάνωση, στην έναρξη και στην ολοκλήρωση εργασιών, μπορεί να σχετίζεται με τη ΔΕΠΥ.
5. Δυσκολεύεσαι να χαλαρώσεις πραγματικά
Επιτέλους έχεις λίγο ελεύθερο χρόνο. Κάθεσαι στον καναπέ, ανοίγεις το Netflix και, αντί να απολαύσεις τη σειρά σου, σκέφτεσαι όλα όσα θα μπορούσες να κάνεις εκείνη τη στιγμή. Σε ορισμένους ενήλικες, η υπερκινητικότητα δεν εκδηλώνεται με συνεχή σωματική κίνηση, αλλά με μια εσωτερική ανησυχία ή την αίσθηση ότι πρέπει να βρίσκονται διαρκώς σε δραστηριότητα.
6. Μιλάς πριν προλάβεις να σκεφτείς
Έχεις πιάσει ποτέ τον εαυτό σου να διακόπτει μια φίλη σου επειδή ανυπομονείς να πεις κάτι; Ή να παίρνεις μια απόφαση αυθόρμητα και μετά να σκέφτεσαι ότι ίσως έπρεπε να την εξετάσεις λίγο περισσότερο; Η παρορμητικότητα είναι ακόμη ένα πιθανό χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ, αν και δεν εμφανίζεται στον ίδιο βαθμό σε όλους.
Γιατί τόσες γυναίκες ανακαλύπτουν τη ΔΕΠΥ μετά τα 30;
Για χρόνια, όταν ακούγαμε τη λέξη ΔΕΠΥ, φανταζόμασταν κυρίως ένα υπερκινητικό αγοράκι που δυσκολευόταν να συγκεντρωθεί στο σχολείο. Στην πραγματικότητα, όμως, η ΔΕΠΥ μπορεί να έχει πολύ διαφορετική εικόνα στις γυναίκες. Μια γυναίκα μπορεί να είναι εξαιρετική στη δουλειά της, να διατηρεί μια φαινομενικά οργανωμένη καθημερινότητα και παρ' όλα αυτά να αισθάνεται ότι χρειάζεται διπλάσια προσπάθεια για να τα προλάβει όλα.
Μπορεί να βασίζεται σε αμέτρητες υπενθυμίσεις, λίστες και προγράμματα ή να περνά ώρες προσπαθώντας να οργανώσει υποχρεώσεις που για άλλους φαίνονται απλές. Επειδή η ΔΕΠΥ στις γυναίκες συχνά εμφανίζεται με λιγότερο έντονη υπερκινητικότητα και περισσότερες δυσκολίες προσοχής, ορισμένες δεν λαμβάνουν διάγνωση μέχρι την ενήλικη ζωή. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα που δυσκολεύεται να ισορροπήσει δουλειά, σπίτι και προσωπική ζωή έχει ΔΕΠΥ.
Γιατί το TikTok μιλά τόσο πολύ για τη ΔΕΠΥ;
Αν έχεις παρατηρήσει ότι το ADHD εμφανίζεται όλο και συχνότερα στο feed σου, δεν είναι τυχαίο. Τα τελευταία χρόνια, περισσότεροι άνθρωποι μοιράζονται δημόσια τις εμπειρίες τους, δημιουργώντας μια συζήτηση γύρω από τη νευροδιαφορετικότητα και την ψυχική υγεία.
Αυτό έχει και τη θετική του πλευρά. Πολλοί άνθρωποι ενημερώνονται για χαρακτηριστικά που μέχρι πρόσφατα δεν γνώριζαν και ενθαρρύνονται να αναζητήσουν βοήθεια.
@propeladhd Studying with ADHD feels like having a library full of books, but your brain can only read the ones playing music and flashing lights. This happens because the non-ADHD brain sustains attention effectively, while the ADHD brain requires constant stimulation and novelty to activate focus, leading to multi-tasking, fidgeting, and prioritizing everything but the material. What was the thing that always distracted you?
original sound - Propel | ADHD Games
Υπάρχει, όμως, και μια μικρή παγίδα. Το ότι ταυτίστηκες με ένα βίντεο που περιγράφει πέντε χαρακτηριστικά της ΔΕΠΥ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις τη διαταραχή. Η κούραση, το άγχος, η έλλειψη ύπνου και οι καθημερινές υποχρεώσεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη συγκέντρωση και τη μνήμη μας.
Πότε αξίζει να το ψάξεις περισσότερο;
Αν οι δυσκολίες συγκέντρωσης, οργάνωσης ή παρορμητικότητας δεν είναι απλώς περιστασιακές, αλλά σε συνοδεύουν από μικρή ηλικία και επηρεάζουν τη δουλειά, τις σχέσεις ή την καθημερινότητά σου, ίσως αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό. Η διάγνωση γίνεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας, ο οποίος αξιολογεί το ιστορικό και τα χαρακτηριστικά κάθε ατόμου.
Αν τελικά διαγνωστείς με ΔΕΠΥ, υπάρχουν τρόποι να διαχειριστείς τις δυσκολίες σου, από πρακτικές τεχνικές οργάνωσης και ψυχολογική υποστήριξη μέχρι φαρμακευτική αγωγή, όταν αυτή κρίνεται απαραίτητη. Το σημαντικό είναι να θυμάσαι ότι η ΔΕΠΥ δεν έχει σχέση με την τεμπελιά ή την έλλειψη προσπάθειας. Οπότε, την επόμενη φορά που θα δεις ένα viral ADHD video και θα σκεφτείς «Wait, that's literally me», μην πανικοβληθείς, αλλά μην αρκεστείς ούτε σε μια αυτοδιάγνωση.
Άλλωστε, το να γνωρίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας είναι πάντα χρήσιμο. Αρκεί να θυμόμαστε ότι το TikTok μπορεί να είναι η αφορμή για να αναζητήσουμε απαντήσεις, όχι το μέρος όπου θα βρούμε τη διάγνωσή μας.
