Μαρία Σάββα
Τα τελευταία δύο χρόνια, οι ενέσεις τύπου GLP-1 έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων στα social media και στον χώρο της wellness κουλτούρας. Φάρμακα όπως το Ozempic, το Mounjaro και άλλες αντίστοιχες ενέσιμες θεραπείες έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη δημοτικότητα, με ολοένα και περισσότερα ερωτήματα να προκύπτουν καθημερινά γύρω από τη χρήση τους, τις πιθανές παρενέργειες, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν στην απώλεια βάρους. Γι' αυτό και εμείς ρωτήσαμε τον ενδοκρινολόγο, Δρ. Δώρο Πολυδώρου, όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε για την ενέσιμη θεραπεία.
Για να ξεκινήσουμε ένα από τα βασικά. Τι είναι τελικά οι ενέσεις τύπου GLP-1 και γιατί έχουν γίνει τόσο trendy;
Τα GLP-1 είναι μία φυσική ορμόνη η οποία παράγεται από τα L κύτταρα του μικρού και παχέος εντέρου και η φυσιολογική λειτουργία των GLP-1 στον οργανισμό είναι στο να βοηθάνε στη ρύθμιση της γλυκόζης και αυτό το πετυχαίνουν με το να κάνουν τη δράση της ινσουλίνης να γίνεται καλύτερη. Δηλαδή αυξάνουν τη δράση της ινσουλίνης με αποτέλεσμα να μειώνεται η αντίσταση στην ινσουλίνη. Δεύτερον, μειώνουν την παραγωγή της γλυκαγόνης, η οποία αυξάνει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Επίσης, βοηθάνε στην καλύτερη πέψη του φαγητού και αυτό το πετυχαίνουν με το να επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου. Και το τρίτο είναι ότι λειτουργούν στο κέντρο πείνας στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το αίσθημα του κορεσμού και να φεύγουν, να φεύγει αυτό που λέμε food noise. Δηλαδή νιώθεις ότι την αίσθηση του fullness πιο γρήγορα.
Είναι πάρα πολύ δημοφιλής αυτή η θεραπεία για ένα πολύ απλό λόγο. Γιατί αυτές οι θεραπείες που υπάρχουν τώρα είναι πολύ πιο αποτελεσματικές στην απώλεια σωματικού βάρους συγκριτικά με τις θεραπείες που υπήρχαν πιο παλιά. Αυτό σε συνδυασμό με την έκρηξη των social media αυξάνει σημαντικά το πόσο δημοφιλής είναι αυτά τα φάρμακα. Φυσικά, αυτό που πρέπει να καταλάβει ασθενής είναι ότι αυτή η θεραπεία δεν είναι αισθητική θεραπεία για κάποιον ο οποίος θέλει χάσει μόνο δύο τρία κιλά. Είναι μία εγκεκριμένη θεραπεία για την παχυσαρκία και το διαβήτη.
Άρα ένα άτομο που δεν έχει διαβήτη μπορεί να κάνει αυτές τις ενέσεις χωρίς να υπάρχει πραγματικά ιατρική ένδειξη;
Βεβαίως. Και είναι εδώ που υπάρχει μια παρεξήγηση, γιατί κάποιες από αυτές τις θεραπείες υπάρχει ένδειξη να χορηγούνται σε άτομα που έχουν παχυσαρκία χωρίς να έχουν διαβήτη. Όπως έχω προαναφέρει, φυσικά δεν το δίνουμε απλά σε κάποιο άτομο που θέλει να χάσει δύο τρία κιλά πριν από κάποιο event, πριν από έναν γάμο ή πριν από πριν το καλοκαίρι. Υπάρχουν ενδείξεις από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, παραδείγματος χάρη μετά από μια κλινική εξέταση και αν υπάρχουν άλλες παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία, όπως παραδείγματος χάρη υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, καρδιακά προβλήματα και ένας δείκτης μάζας σώματος πέρα του τριάντα, τότε υπάρχει ένδειξη για χορήγηση αυτής της θεραπείας. Άρα αυτό που πρέπει ο ασθενής να καταλάβει και να του εξηγήσει ο γιατρός είναι ότι δεν είναι απλά μια ερώτηση αν έχω διαβήτη. Είναι, πρέπει να να δούμε αν αυτή η θεραπεία υπάρχει συγκεκριμένος λόγος και όφελος για τον ασθενή πριν χορηγηθεί.
Πόσα κιλά μπορεί πραγματικά να χάσει ένα άτομο μόνο με τη συγκεκριμένη θεραπεία και σε πόσο χρονικό διάστημα;
Εδώ είναι πιο σωστά να μιλάμε αντί ένα απλό αριθμό το πόσα κιλά θα χάσει. Είναι πιο καλό να μιλούμε σε ποσοστά, γιατί αλλιώς είναι να χάσει ένας ασθενής δέκα κιλά με αρχικό βάρος το εβδομήντα και αλλιώς όταν είναι να χάσει δέκα κιλά, όταν έχει αρχικό βάρος εκατόν τριάντα με εκατόν σαράντα κιλά. Από μελέτες που έχουν γίνει υπάρχει μέσος όρος ποσοστού απώλειας βάρους μεταξύ δώδεκα με δεκαεφτά τοις εκατό σε βάθος έξι με δώδεκα μήνες. Φυσικά πρέπει να αντιληφθεί ο ασθενής ότι όλοι ασθενείς δεν υπάρχει ίδια επίδραση του φαρμάκου σε όλους τους ασθενείς. Κάποιοι ασθενείς μπορεί να χάσουν πιο πολύ βάρος, κάποιοι πιο λίγο και δυστυχώς υπάρχει και ένα μικρό ποσοστό, ένας στους δέκα, περίπου δέκα τοις εκατό, για τους οποίους αυτό το φάρμακο δεν δουλεύει. Άρα πρέπει να γίνεται μια σωστή αξιολόγηση του ασθενή.
Πριν μιλήσαμε για το λεγόμενο food noise. Υπάρχει εντύπωση ότι πρόκειται για μια μαγική ένεση που αδυνατίζεις χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια. Είναι όντως αυτή η ένεση μαγική ή απλά χαμηλώνει το food noise;
Κοιτάξτε, μαγική δεν είναι. Πολύ αποτελεσματική όμως, ναι, είναι. Και όντως μειώνει αυτό που περιέγραψες, το food noise, αλλά δεν το εξαφανίζει. Και φυσικά αυτό που πρέπει να καταλάβει ο ασθενής είναι ότι η ένεση δεν θα πάει γυμναστήριο για σένα, ούτε θα διαλέξει τι φαγητό θα βάλεις στο πιάτο σου. Άρα είναι κάτι το οποίο αυτή εκπαίδευση πρέπει να έρθει από το γιατρό, από μια ομάδα, για να εξηγήσει στον ασθενή ότι δεν είναι απλά βάζω την ένεση και είναι πανάκεια, είναι το τέλος. Υπάρχει ένας συνδυασμός καλής διατροφής, άσκησης και φυσικά να αντιμετωπιστούν και άλλοι παράγοντες οι οποίοι σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Ποιοι δεν πρέπει να κάνουν αυτές τις ενέσεις; Υπάρχουν άτομα για τους οποίους μπορεί να είναι επικίνδυνες;
Φυσικά και γι' αυτό, αυτό το φάρμακο δεν είναι φάρμακο ευεξίας. Είναι φάρμακο για το οποίο υπάρχει συγκεκριμένη ενδείξη για να χορηγηθεί. Πρέπει ο γιατρός να πάρει ένα αναλυτικό ιστορικό του ασθενή και υπάρχουν κάποιες κατηγορίες ασθενών, ειδικά αν υπάρχει προϊστορικό με παγκρεατίτιδα ή σωματικές γαστρεντερικές παθήσεις για τις οποίες υπάρχει αντένδειξη. Υπάρχει επίσης αντένδειξη ή προειδοποίηση για πέτρες στη χολή ή φλεγμονή στη χολή, όπως και πιο σπάνια, αλλά υπάρχει μία αντένδειξη για ένα σπάνιο είδος καρκίνου του θυρεοειδούς, οποίος λέγεται μυελόιδης, μυελοειδές καρκίνος του θυρεοειδούς, ο οποίος σχετίζεται με ένα σύνδρομο, το MEN. Άρα αυτές οι ενδείξεις, οποίες είναι, τις γνωρίζει ο κάθε γιατρός ο οποίος ασχολείται με αυτή τη θεραπεία, είναι αντενδείξεις για θεραπεία για το GLP-1.
Ποιες είναι οι πιο συχνές παρενέργειες που βλέπετε στους ασθενείς; Έρευνες δείχνουν ότι οι ενέσεις αυτές επηρεάζουν στο στομάχι, στο τριχωτό της κεφαλής.
Οι πιο συχνές παρενέργειες είναι γαστρεντερικές, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως τις πρώτες δύο με τέσσερις βδομάδες και μετά βελτιώνονται ή μπορεί να ξαναεμφανιστούν εάν υπάρχει μία αύξηση στη δόση του φαρμάκου. Οι παρενέργειες αυτές είναι κυρίως ναυτία. Μπορεί να κάνει δυσκοιλιότητα ή ευκοιλιότητα, όπως επίσης μπορεί να προκαλέσει φουσκώματα στην κοιλιακή χώρα. Οι πιο σοβαρές παρενέργειες που σχετίζονται με τη χορήγηση αυτής της θεραπείας είναι η παγκρεατίτιδα, δηλαδή μια φλεγμονή στο πάγκρεας, ο οποίος είναι ένας αδένας στην κοιλιακή χώρα, ο οποίος μπορεί να παρουσιαστεί με οξύ κοιλιακό πόνο και ίκτερο και επίσης μπορεί να κάνει και πέτρες στη χολή. Άρα το, η έκφραση, "αυτό το φάρμακο το χρησιμοποίησε μια φίλη μου ή ένας φίλος μου και ήταν μια χαρά" δεν ισχύει για όλους. Πρέπει να γίνεται σωστή επεξήγηση στον ασθενή.
Υπάρχει και μία ελαφριά τριχόπτωση σε άτομα τα οποία χάνουν απότομα σωματικό βάρος λόγω της θεραπείας, αλλά δεν είναι σωστό να τρέξουμε να φταίξουμε το φάρμακο για αυτή την τριχόπτωση, γιατί μπορεί τριχόπτωση να είναι λόγω του ότι υπάρχει μείωση στην πρόσληψη πρωτεΐνης ή μικροθρεπτικών συστατικών τα οποία να ευθύνονται στην απώλεια της τρίχας. Γιατί το φάρμακο από μόνο του δημιουργά αυτή την αίσθηση του δεν θες να φας, άρα μειώνεις αυτά που τρως και μπορεί αυτός, αυτή να είναι η αιτία που υπάρχει αυτή ελαφριά τριχόπτωση.
Τι συμβαίνει όταν κάποιος σταματήσει απότομα τις ενέσεις; Υπάρχει το λεγόμενο rebound;
Δυστυχώς, οι τελευταίες μελέτες έχουν δείξει ότι ένα σημαντικό ποσοστό, περίπου στο ογδόντα τοις εκατό των ασθενών, οχτώ στους δέκα, σε ένα βάθος χρόνου έξι μήνες μετά που σταματούν τη θεραπεία υπάρχει αυτό το rebound effect που έχεις περιγράψει, δηλαδή αρχίζει και αυξάνεται το σωματικό βάρος και υπάρχει μια έντονη συζήτηση τώρα στον ιατρικό κύκλο εάν αυτές οι θεραπείες, αφού υπάρχει αυτό το θετικό αποτέλεσμα στους ασθενείς, εάν ίσως να μην πρέπει να τις σταματάμε και να υπάρχει μια χρόνια χορήγηση του φαρμάκου. Ο κύριος λόγος που γίνεται αυτό το πράγμα είναι γιατί πρέπει να καταλάβουμε όλοι ότι η παχυσαρκία είναι μία χρόνια νόσος η οποία μπορεί να υπάρχει υποτροπιασμός της ασθένειας. Όπως και γι' αυτό πρέπει να χορηγείται αυτή θεραπεία μακροχρόνια. Ένα απλό παράδειγμα που λέω στους ασθενείς μου είναι κάποιος ασθενής ο οποίος έχει υπέρταση, που είναι χρόνια ασθένεια. Εάν του σταματήσεις το φάρμακο, μπορεί η υπέρταση να εμφανιστεί ξανά. Δεν φταίει το φάρμακο. Δεν σημαίνει ότι το φάρμακο δεν είναι καλό. Επειδή εμφανίστηκε σημαίνει ότι αυτή η νόσος είναι χρόνια. Αυτό πρέπει να καταλάβει ασθενής, ότι κάποιες φορές κάποια χορήγηση πρέπει να γίνεται μακροχρόνια.
Μπορεί κάποιος να τις προμηθευτεί αυτές τις ενέσεις χωρίς ιατρική συνταγή, δηλαδή να πάει σε ένα φαρμακείο και να ζητήσει την ένεση;
Η σωστή και ασφαλής οδός είναι μέσω του γιατρού, αυτού που συνταγογραφεί το φάρμακο και της νόμιμης, νόμιμης ελεγχόμενης φαρμακευτικής αλυσίδας. Ε, και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα για αυτές τις χορηγίες, οποίες γίνονται χωρίς συνταγογράφηση, οποία είναι λάθος, γιατί όπως έχω πει και πριν, είναι μία φαρμακευτική θεραπεία. Δεν είναι φάρμακο ευεξίας, το οποίο έχει, χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση, τιτλοποίηση, εξήγηση για τις παρενέργειες και παρακολούθηση του ασθενή όσον αφορά το πόσο επιτυχής είναι θεραπεία ή όχι.
Υπάρχουν άτομα που ζητούν να τους χορηγήσετε αυτό το φάρμακο, ενώ στην πραγματικότητα δεν πληρούν τα ιατρικά κριτήρια;
Βεβαίως υπάρχουν και είναι εκεί που πρέπει ο γιατρός να πει όχι, γιατί και πάλι "αφού το θέλω, δεν μπορείτε να μου το γράψετε;" δεν είναι η σωστή προσέγγιση στο, στη θεραπεία, στη χορήγηση αυτού του φαρμάκου, αλλά πρέπει να εξηγούμε στον ασθενή αν υπάρχει πράγματι ιατρικό όφελος και πρέπει να ζυγίσουμε στον ασθενή και του εξηγήσουμε το όφελος και τους κινδύνους. Και αν υπάρχει όφελος, ναι, μπορούμε να του συνταγογραφήσουμε το φάρμακο.
Με την έκρηξη που γίνεται στα social media τον τελευταίο καιρό με το Ozempic, όλοι μιλούν για το Ozempic face. Δηλαδή βλέπουμε before and after τα πρόσωπα των celebrities. Τι είναι αυτό το Ozempic face που λένε όλοι;
Είναι το social media trend…Όταν κάποιο άτομο χάσει απότομα βάρος, εννοείται θα χάσει και βάρος από το, από το πρόσωπο, με αποτέλεσμα να φαίνεται πιο άδειο, πιο χαλαρό. Αυτό είναι ο χαρακτηρισμός του Ozempic face, το οποίο είναι αναμενόμενο άμα το σκεφτείς, γιατί είναι μία, ε, είναι ως αποτέλεσμα της απώλειας βάρους. Αυτό που πρέπει να εξηγήσουμε στους ασθενείς είναι ότι με το Ozempic τέλος πάντων με αυτή την κατηγορία φαρμάκων, διότι δεν είναι μόνο το Ozempic, υπάρχουν και άλλα φάρμακα που είναι εξίσου και πολύ δραστικά της ίδιας κατηγορίας. Απλά το Ozempic έχει πιο πολύ social media. υπάρχει και απώλεια μυϊκής μάζας και είναι εκεί που πρέπει ασθενής να καταλάβει ότι αφού υπάρχει απώλεια μυϊκής μάζας, πρέπει ταυτόχρονα να γυμνάζεται για να, για να μην υπάρξουν αυτές οι επιπλοκές λόγω της απώλειας μυϊκής μάζας.
