Μαρία Καραμάνου
Σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση γίνεται ολοένα και πιο γρήγορη, συχνά χάνεται κάτι πολύ βασικό και αυτό είναι η ουσία. Κρίνουμε τίτλους πριν διαβάσουμε κείμενα, απομονώνουμε φράσεις χωρίς να βλέπουμε το σύνολο και το πιο ανησυχητικό, βαφτίζουμε έννοιες χωρίς να τις κατανοούμε πλήρως. Το συμπέρασμα; Έννοιες όπως ο σεξισμός κινδυνεύουν να χάσουν το πραγματικό τους νόημα.
Ο σεξισμός είναι μια σοβαρή κοινωνική ανισότητα. Είναι η υποτίμηση ενός ανθρώπου λόγω φύλου, η αμφισβήτηση της αξίας του, η μετατροπή του σε «εικόνα» αντί για πρόσωπο με ικανότητες, άποψη και ρόλο. Δεν είναι, όμως, η αναγνώριση της αισθητικής ή της παρουσίας μιας γυναίκας, δεν είναι το να ειπωθεί ότι μια γυναίκα έχει στυλ, ότι είναι κομψή ή ότι ξεχωρίζει. Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτό είναι το μόνο που βλέπουμε, όχι όταν συνυπάρχει με την ουσία.
Ως νέα γυναίκα, επιλέγω συνειδητά να στηρίζω τις γυναίκες σε όλους τους ρόλους τους και αυτό σημαίνει ότι δεν αποδέχομαι το δίλημμα που συχνά μας επιβάλλεται, ή θα είσαι σοβαρή ή θα είσαι όμορφη. Μια γυναίκα μπορεί να είναι και τα δύο και μπορεί να είναι πολιτικό πρόσωπο, να έχει λόγο και θέση, και ταυτόχρονα να εκφράζεται μέσα από την εικόνα της χωρίς αυτό να αναιρεί την αξία της. Είναι εύκολο να σχολιάσεις επιφανειακά, να απομονώσεις μια λέξη και να τη μετατρέψεις σε κατηγορία αλλά είναι πολύ πιο δύσκολο να διαβάσεις, να κατανοήσεις και να τοποθετηθείς με επιχειρήματα.
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για ισότητα, τότε οφείλουμε να βλέπουμε τις γυναίκες ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες. Όχι να τις περιορίζουμε, αλλά ούτε και να τις «διορθώνουμε» όταν επιλέγουν να εκφραστούν όπως θέλουν. Η ισότητα δεν σημαίνει να αφαιρέσουμε στοιχεία από μια γυναίκα για να την πάρουμε στα σοβαρά, σημαίνει να την αποδεχτούμε ολόκληρη, και ίσως, πριν χαρακτηρίσουμε κάτι ως σεξιστικό, να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθούμε, το έχουμε πραγματικά κατανοήσει ή απλώς αντιδρούμε; Γιατί οι λέξεις έχουν βάρος και καλό είναι να τις χρησιμοποιούμε με την ευθύνη που τους αξίζει. Χρειάζεται όμως και κάτι άλλο που λείπει όλο και περισσότερο, μέτρο στον σχολιασμό.
Αρκεί να δούμε γύρω μας και να θυμηθούμε ότι πολλές γυναίκες σε θέσεις ευθύνης είχαν πάντα και παρουσία και προσωπικό στυλ, χωρίς αυτό να μειώνει την αξία τους. Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα γυναικών που συνδύασαν δυναμισμό και αισθητική, χωρίς να χρειαστεί να «διαλέξουν πλευρά», από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι η Jacqueline Kennedy Onassis, η οποία δεν ήταν απλώς ένα σύμβολο στυλ αλλά μια γυναίκα που επηρέασε την εικόνα του Λευκού Οίκου και τη δημόσια διπλωματία της εποχής της.
Αντίστοιχα, η Sanna Marin απέδειξε στη σύγχρονη πολιτική σκηνή ότι μια νέα γυναίκα μπορεί να είναι δυναμική, σύγχρονη, με προσωπικό στυλ και ταυτόχρονα να ηγείται μιας χώρας. Παρά τα σχόλια που δέχτηκε κατά καιρούς, η παρουσία της δεν επισκίασε ποτέ το έργο της.
Η Melania Trump επίσης βρέθηκε στο επίκεντρο σχολιασμού για την εμφάνισή της, ωστόσο η δημόσια εικόνα της ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του ρόλου της αποδεικνύοντας ότι το στυλ μπορεί να αποτελεί μέρος της πολιτικής της ταυτότητας χωρίς να την ακυρώνει.
Δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε και τη Michelle Obama, η οποία συνδύασε δυναμισμό, κοινωνική δράση και ισχυρή δημόσια παρουσία με ένα ξεκάθαρο και επιδραστικό προσωπικό στυλ, επηρεάζοντας γυναίκες παγκοσμίως.
Υπάρχει μια τάση να μπλέκουμε έννοιες που δεν είναι ίδιες. Ο σεξισμός, η ταυτότητα φύλου, τα κοινωνικά στερεότυπα, ακόμη και η πολιτική τοποθέτηση, συχνά τοποθετούνται στο ίδιο «καλάθι». Το ίδιο συμβαίνει και με τα στερεότυπα, από τη μία λέμε ότι θέλουμε να τα σπάσουμε, αλλά από την άλλη τα αναπαράγουμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Όταν, για παράδειγμα, θεωρούμε ότι μια γυναίκα δεν πρέπει να σχολιάζεται για την εμφάνισή της «για να είναι σοβαρή», δεν καταρρίπτουμε ένα στερεότυπο, απλώς δημιουργούμε ένα νέο.
Το ίδιο ισχύει και για τη σύγκριση με τους άντρες. Αν θέλουμε ισότητα, τότε πρέπει να αντιμετωπίζουμε όλους με τα ίδια κριτήρια. Οι άντρες εδώ και χρόνια κρίνονται και για την εικόνα τους και για την παρουσία τους και για το έργο τους, συχνά όλα μαζί.
Και το πιο σημαντικό, αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για σεξισμό, ας κοιτάξουμε γύρω μας που πραγματικά υπάρχει, όχι στα social media και σε facebook posts, αλλά στην καθημερινότητα που πολλές γυναίκες βιώνουν, συχνά σιωπηλά.
Είναι η γυναίκα που σε μια συνέντευξη για δουλειά δεν ρωτιέται για τις ικανότητές της, αλλά για το αν «σκοπεύει να κάνει παιδιά». Είναι εκείνη που κάνει την ίδια δουλειά με έναν άντρα και πληρώνεται λιγότερο χωρίς εξήγηση.
Είναι η εργαζόμενη που για να την πάρουν στα σοβαρά πρέπει να δουλεύει διπλάσια, να αποδεικνύει συνεχώς την αξία της, να μην κάνει λάθη. Ενώ ένας άντρας θεωρείται «ικανός» από την αρχή.
Είναι η γυναίκα που ακούει καθημερινά «είσαι πολύ όμορφη για να είσαι σε αυτή τη θέση», λες και η εμφάνιση και η ικανότητα δεν μπορούν να συνυπάρχουν.
Είναι η κοπέλα που περπατά μόνη της το βράδυ και κρατά τα κλειδιά σφιχτά στο χέρι από φόβο. Ένας φόβος που οι περισσότερες γυναίκες γνωρίζουν πολύ καλά.
Είναι τα «αστεία» στον χώρο εργασίας που υποτιμούν, οι υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί, τα βλέμματα που σε κάνουν να νιώθεις άβολα και αν μιλήσεις, συχνά θα ακούσεις ότι «υπερβάλλεις».
Είναι η γυναίκα που σε μια συζήτηση διακόπτεται συνεχώς, που η άποψή της αγνοείται μέχρι να την πει κάποιος άντρας και τότε ξαφνικά γίνεται «καλή ιδέα».
Είναι η μητέρα που θεωρείται «λιγότερο διαθέσιμη» επαγγελματικά, ενώ ο πατέρας θεωρείται «υπεύθυνος» και «αφοσιωμένος».
Είναι η γυναίκα που αν είναι δυναμική χαρακτηρίζεται «δύσκολη», ενώ ο άντρας με την ίδια συμπεριφορά θεωρείται «ηγέτης».
Και ναι, είναι και οι πιο ακραίες μορφές, η σεξουαλική παρενόχληση, η κακοποίηση, η βία, που δυστυχώς δεν είναι σπάνια περιστατικά, αλλά μέρος μιας πραγματικότητας που πολλές φοβούνται να καταγγείλουν.
Αυτά είναι τα παραδείγματα που πρέπει να μας απασχολούν και αυτά είναι τα ζητήματα που αξίζουν πραγματική συζήτηση, όταν εξισώνουμε τα πάντα, όταν βαφτίζουμε κάθε τι σεξισμό χωρίς διάκριση, τότε χάνουμε την ικανότητα να αναγνωρίσουμε τον πραγματικό σεξισμό όταν συμβαίνει δίπλα μας.
Πως να το κάνουμε όμως, η αλήθεια είναι μία, ο σεξισμός δεν είναι απλά μία θεωρία για να την αραδιάσουμε αυθαίρετα σε ενα facebook post, για πολλές γυναίκες είναι μία πολύ πιο σκληρή πραγματικότητα απ’ όσο θέλουμε να παραδεχτούμε.
