Μαρία Καραμάνου
Υπάρχει μια στιγμή μετά από κάθε μεγάλη απογοήτευση που αλλάζει κάτι μέσα μας, μπορεί να είναι ένας χωρισμός, μια προδοσία, μια αγάπη που δεν πήραμε ποτέ όπως την αξίζαμε ή ένας άνθρωπος που μας έκανε να αμφισβητήσουμε την αξία μας, και χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να χτίζουμε άμυνες. Στην αρχή μοιάζουν αθώες, λίγη απόσταση, λίγο περισσότερο «έλεγχο», λιγότερη ευαισθησία. Μετά όμως αυτές οι άμυνες γίνονται χαρακτήρας, και τότε αρχίζει ο μεγαλύτερος φόβος, να μοιάσουμε σε εκείνον που μας πλήγωσε.
Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει ανθρώπους να λένε «δεν δένομαι πια εύκολα», «δεν εμπιστεύομαι κανέναν», «φεύγω πρώτος πριν φύγουν από μένα»; Πίσω από αυτές τις φράσεις δεν κρύβεται ψυχρότητα, αντίθετα, κρύβεται φόβος. Γιατί όταν κάποιος μας πλήγωσε βαθιά, το μυαλό προσπαθεί να μας προστατεύσει από το να το ξαναζήσουμε, μόνο που πολλές φορές, στην προσπάθεια να μην πληγωθούμε ξανά, γινόμαστε εμείς η πληγή κάποιου άλλου.
Ο άνθρωπος που κάποτε παρακαλούσε για λίγη προσοχή, γίνεται εκείνος που αφήνει μηνύματα στο «διαβάστηκε». Εκείνος που υπέφερε από αδιαφορία, αρχίζει να απομακρύνεται μόλις νιώσει κάτι αληθινό. Η κοπέλα που έκλαψε επειδή την πρόδωσαν, αρχίζει να κρατά πάντα «δεύτερες επιλογές» για να μην νιώσει ξανά εκτεθειμένη, και ο άνθρωπος που κάποτε ζητούσε ειλικρίνεια, μαθαίνει να κρύβει συναισθήματα για να μη φανεί αδύναμος.
Κάπως έτσι ο πόνος μεταφέρεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, σαν αλυσίδα, και το πιο θλιβερό είναι ότι πολλές φορές δεν το κάνουμε από κακία. Το κάνουμε γιατί δεν θεραπευτήκαμε ποτέ πραγματικά.
Το δύσκολο δεν είναι να ξαναερωτευτείς μετά από μια απογοήτευση. Το δύσκολο είναι να μη χάσεις την τρυφερότητά σου, να μη θεωρήσεις φυσιολογικό να πληγώνεις επειδή κάποτε πληγώθηκες κι εσύ.
Πώς το καταπολεμάμε όμως αυτό; Πρώτα απ’ όλα με ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας. Να παραδεχτούμε ότι κάποιες αντιδράσεις μας δεν είναι «χαρακτήρας», αλλά τραύμα. Ότι ίσως απομακρύνουμε ανθρώπους όχι επειδή δεν μας ενδιαφέρουν, αλλά επειδή φοβόμαστε να μας γνωρίσουν πραγματικά. Ότι ίσως θυμώνουμε εύκολα γιατί μέσα μας υπάρχει ακόμη ανεκπλήρωτος πόνος.
Χρειάζεται επίσης να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τους ανθρώπους του παρελθόντος από εκείνους του παρόντος. Δεν είναι όλοι ίδιοι, δεν θα μας προδώσουν όλοι, δεν θα μας αφήσουν όλοι, και όσο αντιμετωπίζουμε κάθε νέα αγάπη σαν πιθανή απειλή, τόσο θα σαμποτάρουμε μόνοι μας την πιθανότητα να ζήσουμε κάτι όμορφο.
Τι λένε οι ψυχολόγοι:
Οι ψυχολόγοι εξηγούν πως αυτό το φαινόμενο είναι πολύ πιο συχνό απ’ όσο πιστεύουμε και συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που λειτουργεί το τραύμα και οι μηχανισμοί άμυνας. Σύμφωνα με την ψυχολογία, όταν ένας άνθρωπος βιώσει έντονη συναισθηματική απόρριψη, προδοσία ή εγκατάλειψη, ο εγκέφαλος προσπαθεί να τον προστατεύσει ώστε να μην ξαναπονέσει με τον ίδιο τρόπο. Έτσι δημιουργούνται άμυνες που πολλές φορές μετατρέπονται σε συμπεριφορές απέναντι στους επόμενους ανθρώπους που μπαίνουν στη ζωή του.
Οι ειδικοί το ονομάζουν συχνά «κύκλο του τραύματος». Δηλαδή, ένας άνθρωπος που πληγώθηκε από αδιαφορία μπορεί αργότερα να γίνει συναισθηματικά απόμακρος. Κάποιος που εξαπατήθηκε μπορεί να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί και να γίνεται υπερβολικά καχύποπτος ή ελεγκτικός. Σύμφωνα με έρευνες πάνω στη θεωρία προσκόλλησης, οι δύσκολες εμπειρίες στις σχέσεις επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο που συνδεόμαστε συναισθηματικά με τους άλλους στο μέλλον.
Πολλοί ψυχοθεραπευτές τονίζουν επίσης ότι ο άνθρωπος συχνά «αντιγράφει» ασυνείδητα συμπεριφορές που έζησε έντονα, ακόμη κι αν τον πλήγωσαν. Αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος τείνει να θεωρεί οικείο ό,τι έχει βιώσει επαναλαμβανόμενα, ακόμη κι αν ήταν επώδυνο. Έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, μπορεί να επαναλαμβάνουμε μοτίβα που κάποτε μας έκαναν να υποφέρουμε.
