Μαρία Καραμάνου
Η Κύπρος ετοιμάζεται να μπει στο «κάδρο» της Eurovision 2026 με τρόπο που θυμίζει περισσότερο κινηματογραφική αφήγηση παρά μια απλή μουσική συμμετοχή. Το τραγούδι «Jalla», με ερμηνεύτρια την Αντιγόνη Buxton, κάνει την πρώτη του επίσημη παρουσίαση την Κυριακή 8 Φεβρουαρίου στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΡΙΚ στις 20:00 όμως ήδη έχει αρχίσει να χτίζει το δικό του σύμπαν αισθητικής και συμβολισμών.
Ο ίδιος ο τίτλος έχει ενδιαφέρον, σύμφωνα με δημοσιεύματα, το «Jalla» παραπέμπει στο «περισσότερο» στην κυπριακή διάλεκτο. Μια λέξη που κουβαλά ένταση, συναίσθημα, υπερβολή με την καλή έννοια. Σαν να υπόσχεται «περισσότερη» ταυτότητα, «περισσότερη» ψυχή, «περισσότερη» Κύπρο πάνω στη σκηνή.
Και έπειτα έρχεται η εικόνα που ήδη συζητιέται, η Αντιγόνη με κόκκινο φόρεμα σε έναν λιθόστρωτο δρόμο, δίπλα της ένα κίτρινο αυτοκίνητο, μια μαυροφορεμένη γιαγιά με μαντήλα, και στο φόντο ένα σπίτι παλιάς εποχής με ξύλινη πόρτα. Η σκηνή μοιάζει βγαλμένη από οικογενειακό άλμπουμ άλλης δεκαετίας. Δεν είναι απλώς styling, είναι αφήγηση. Είναι η συνύπαρξη γενεών, η μνήμη, η παράδοση, η ρίζες μας που συνομιλούν με το σήμερα. Μια οπτική υπόσχεση ότι το τραγούδι θα παντρεύει το παραδοσιακό με το σύγχρονο.
Αυτή η αισθητική, όσο απλή κι αν φαίνεται με την πρώτη ματιά, κουβαλά μια ολόκληρη φιλοσοφία, η σύγχρονη ποπ δεν χρειάζεται να αποκοπεί από το παρελθόν, μπορεί να το επανασυστήσει με νέο βλέμμα.
Γιατί η εικόνα της δυναμικής, αισθησιακής γυναίκας μέσα σε ένα ρετρό πλαίσιο θυμίζει έντονα μια άλλη εποχή της ποπ κουλτούρας, την εποχή της Raquel Welch. Η Welch υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές φιγούρες του Hollywood, όχι μόνο ως σύμβολο ομορφιάς αλλά ως γυναίκα που επαναπροσδιόρισε την παρουσία των γυναικών στην οθόνη. Σε μια περίοδο όπου η βιομηχανία προωθούσε μια εξιδανικευμένη εικόνα αισθησιασμού για μαζική κατανάλωση, εκείνη κατάφερε να συνδυάσει την εμφάνιση με δυναμικούς ρόλους.
Η πρώτη μεγάλη της απήχηση ήρθε το 1966 με το «Fantastic Voyage», όπου φορούσε την περίφημη εφαρμοστή στολή κατάδυσης. Την ίδια χρονιά, στο «One Million Years B.C.», παρότι είχε ελάχιστες ατάκες, η εικόνα της με το μπικίνι από δέρμα ελαφιού έγινε παγκόσμιο σύμβολο. Ακολούθησαν ταινίες όπως «Bedazzled», «Bandolero!», «100 Rifles», «Myra Breckinridge» και «Hannie Caulder», ενώ κέρδισε Χρυσή Σφαίρα για «Οι Τρεις Σωματοφύλακες» το 1973.
Ακαδημαϊκοί των media έχουν επισημάνει ότι η Welch αντιπροσώπευε έναν νέο τύπο θηλυκότητας, αισθησιακή αλλά και αυτόνομη, μέρος της σεξουαλικής επανάστασης και των αλλαγών στους ρόλους φύλου. Μια γυναίκα που μπορούσε να είναι ταυτόχρονα επιθυμητή και ισχυρή.
Και εδώ εμφανίζεται η σύνδεση με την Κύπρο και φυσικά με την Αντιγόνη, το καλοκαίρι του 1970, η Welch βρέθηκε στην Κύπρο για τα γυρίσματα της ταινίας «Ο Αγαπημένος», της πρώτης χολιγουντιανής παραγωγής που γυρίστηκε στο νησί. Τα γυρίσματα έγιναν στο Κάρμι και στη Χρυσοκάβα της Κερύνειας, με συμμετοχή Κυπρίων ηθοποιών και κατοίκων ως κομπάρσων. Οι αναμνήσεις εκείνης της περιόδου καταγράφηκαν αργότερα στο ντοκιμαντέρ «Αγαπημένες Μέρες» (2015) του Κωνσταντίνου Πατσαλίδη.
Εικόνες από την ταινία, πέτρινα χωριά, παραδοσιακά σπίτια, έντονη μεσογειακή ατμόσφαιρα, θυμίζουν εντυπωσιακά το οπτικό ύφος που βλέπουμε σήμερα στη φωτογράφιση της κυπριακής συμμετοχής. Στις εικόνες από τις κυπριακές σκηνές της ταινίας «Ο Αγαπημένος» (1970), βλέπουμε τη Raquel Welch να ποζάρει με εκείνη τη χαρακτηριστική, δυναμική αυτοπεποίθηση που τη διέκρινε, σέξι outfits με κοψίματα, mini φορέματα με κρόσσια, καλτσοδέτες, έντονη θηλυκότητα και γύρω της μαυροφορεμένες γιαγιάδες με μαντήλες, μορφές βγαλμένες από την παραδοσιακή μεσογειακή καθημερινότητα.
Και κάπως έτσι φτάνουμε στο σήμερα, όπου αυτή η αισθητική όχι μόνο επιβιώνει αλλά επανέρχεται δυναμικά στη μόδα, η φιγούρα της «γιαγιάς» δίπλα στη σύγχρονη, σέξι γυναίκα δεν είναι πια φόντο, είναι statement. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν οι καμπάνιες των Dolce & Gabbana. Το 2015, ο οίκος επέλεξε τρεις Ισπανίδες γιαγιάδες για την ανοιξιάτικη καμπάνια του. Οι ηλικιωμένες γυναίκες φορούσαν τα αξεσουάρ της σεζόν, κρατούσαν περίτεχνες τσάντες, φορούσαν χρυσές τιάρες και κόκκινα γαρίφαλα στα μαλλιά. Σε άλλες εικόνες κρατούσαν κούκλες Barbie των Dolce & Gabbana μέσα σε σατέν κουτιά. Μία από αυτές, εμφανώς αμήχανη με τα φώτα της δημοσιότητας, γελούσε καλύπτοντας το πρόσωπό της, μια αυθεντική στιγμή που έκανε την καμπάνια ακόμη πιο ανθρώπινη.
Ακόμη νωρίτερα, στην καμπάνια Άνοιξη 2012, οι Bianca Balti και Monica Bellucci ενσάρκωναν τις μητριάρχισσες μιας παραδοσιακής ιταλικής οικογένειας. Το συνοδευτικό βίντεο έμοιαζε με street fiesta, φλαμένκο, βεντάλιες, φωνές «olé!», παιδιά, γιαγιάδες, οικογένεια γύρω από τραπέζια. Η μόδα εδώ δεν πουλούσε απλώς τα ρούχα αλλά πουλούσε τις ρίζες και την οικογενειακή μνήμη.
Και φυσικά, ο Dolce & Gabbana δεν ήταν μόνος. Η σχεδιάστρια Karen Walker επέλεξε γυναίκες 65–92 ετών για να παρουσιάσουν συλλογή γυαλιών, ανατρέποντας τα στερεότυπα της ηλικίας στη μόδα. Η Cole Haan, γιορτάζοντας τα 85 χρόνια της, έβαλε πρωταγωνιστές ανθρώπους-σύμβολα γεννημένους το 1928, τη θρυλική Maya Angelou, το supermodel China Machado, τον αστροναύτη Jim Lovell και τον φωτογράφο Elliott Erwitt. Μια καμπάνια που έλεγε ξεκάθαρα, το στυλ δεν έχει ηλικία.
Και εδώ επιστρέφουμε στο «Jalla». Η εικόνα της Αντιγόνης με τη γιαγιά δίπλα της δεν είναι απλώς ένα ωραίο καρέ, εντάσσεται σε μια διεθνή οπτική γλώσσα που βλέπει την παράδοση όχι ως κάτι «παλιό», αλλά ως κάτι διαχρονικό και cool.
Ίσως λοιπόν η κυπριακή συμμετοχή να παίζει σε ένα πολύ πιο έξυπνο επίπεδο απ’ όσο φαίνεται αρχικά, δεν «πουλά» μόνο το τραγούδι, αλλά το κυπριακό πολιτισμικό αφήγημα. Μια Κύπρο που θυμάται τις γιαγιάδες της, τα σπίτια της, τους δρόμους της και τα βάζει όλα αυτά στο μεγαλύτερο pop stage της Ευρώπης.
