Άννα Πολυβίου
Σε έναν κόσμο όπου τα πάντα μπορούν να μετατραπούν σε εμπόρευμα, οι δημοπρασίες αποκαλύπτουν ίσως την πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της ανθρώπινης συμπεριφοράς – την ανάγκη να δίνουμε αξία όχι στα ίδια τα πράγματα, αλλά στην αφήγηση που τους αποδίδουμε.
Η είδηση ότι ένα αυθεντικό σωσίβιο μίας επιζώσας από τον «Τιτανικό» αναμένεται να φτάσει τις 350.000 λίρες σε επερχόμενη δημοπρασία δεν είναι απλώς ακόμη ένα περιστατικό συλλεκτικής υπερβολής. Αποτελεί ένα ακόμη γεγονός το οποίο επιβεβαιώνει ότι η αγορά των δημοπρασιών λειτουργεί με εντελώς διαφορετικούς κανόνες από εκείνους της καθημερινής αγοραστικής αξίας. Η αξίας σε αυτές τις περιπτώσεις δεν καθορίζεται από τη χρηστικότητα, αλλά από τη σπανιότητα, το συμβολισμό και από την ιστορία που «κουβαλά» ένα αντικείμενο.
Από αντικείμενα που συνδέονται με ιστορικές τραγωδίες μέχρι ψηφιακά αρχεία και ευφάνταστες –ή αμφιλεγόμενες- δημιουργίες, οι δημοπρασίες μέσα στα χρόνια έχουν φιλοξενήσει μερικά από τα πιο αλλόκοτα αντικείμενα –ή και όχι- που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Και, όπως δείχνουν τα ποσά που καταβλήθηκαν, πάντα υπάρχει κάποιος πρόθυμος να πληρώσει, και μάλιστα αδρά, για να αποκτήσει ένα κομμάτι ιστορίας, κουλτούρας ή απλώς παραδοξότητας.
Ακολουθούν δέκα χαρακτηριστικά παραδείγματα:
Σωσίβιο από τον «Τιτανικό»
Το σωσίβιο από τον «Τιτανικό» που αναμένεται να δημοπρατηθεί εκτιμάται ότι θα φτάσει τις 350.000 λίρες, με αφορμή τη συμπλήρωση 114 ετών από το ναυάγιο του 1912. Αντικείμενα που συνδέονται με τον «Τιτανικό» παραμένουν εξαιρετικά περιζήτητα, καθώς λειτουργούν ως μαρτυρίες μιας τραγωδίας που συνεχίζει να συγκινεί μέχρι σήμερα. Σε αντίθεση με άλλα ιστορικά κειμήλια, εδώ η αξία ενισχύεται από το γεγονός ότι πρόκειται για αντικείμενο επιβίωσης – αφού πρόκειται για σωσίβιο μίας επιζώσας.
Φωτογραφία: BNPS/BBC
Το πρώτο tweet στην ιστορία
Το πρώτο tweet του Jack Dorsey, «just setting up my twttr», πουλήθηκε το 2021 ως NFT για 2,9 εκατ. δολάρια. Η ανάρτηση, που δημοσιεύτηκε το 2006, έχει συγκεντρώσει εκατοντάδες χιλιάδες likes και δεκάδες χιλιάδες αναδημοσιεύσεις, αποτελώντας ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στιγμιότυπα της ψηφιακής εποχής. Παρότι η μεταγενέστερη αξία του NFT κατέρρευσε, η αγορά του καταγράφηκε ως ορόσημο για την ιδέα της «ψηφιακής ιδιοκτησίας».
just setting up my twttr
— jack (@jack) March 21, 2006
Το φόρεμα της Marilyn Monroe
Το διάσημο φόρεμα που φόρεσε όταν τραγούδησε το «Happy Birthday, Mr. President» στον John F. Kennedy το 1962 πουλήθηκε το 2016 για 4,8 εκατ. δολάρια. Θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά αντικείμενα της ποπ κουλτούρας, όχι μόνο λόγω της Monroe, αλλά και εξαιτίας της έντονης φημολογίας γύρω από τη σχέση της με τον Kennedy. Η εμφάνιση εκείνης της βραδιάς έχει περάσει στην ιστορία ως μία από τις πιο φορτισμένες και συμβολικές στιγμές του 20ού αιώνα.
Η κιθάρα που έσπασε ο Kurt Cobain
Ο Cobain, frontman των Nirvana, ήταν γνωστός για τις εκρηκτικές του εμφανίσεις. Μια κιθάρα που κατέστρεψε επί σκηνής πωλήθηκε το 2023 για περίπου 595.000 δολάρια. Στην περίπτωση αυτή, η φθορά δεν μειώνει την αξία –όπως πολλές φορές συμβαίνει στις δημοπρασίες- αντιθέτως, την ενισχύει, καθώς αποτελεί μέρος της ίδιας της εκρηκτικής εμφάνισης του Cobain.
Το καπέλο του Ναπολέων Βοναπάρτη
Ένα από τα χαρακτηριστικά καπέλα του Ναπολέοντα πωλήθηκε το 2023 για περίπου 2,1 εκατ. δολάρια. Το συγκεκριμένο αξεσουάρ είναι άμεσα συνδεδεμένο με τη δημόσια εικόνα του Γάλλου αυτοκράτορα, ο οποίος το φορούσε με χαρακτηριστικό τρόπο, καθιστώντας το σύμβολο εξουσίας και στρατιωτικής ιδιοφυΐας. Σε αντίθεση με άλλα προσωπικά αντικείμενα, το καπέλο λειτουργεί σχεδόν ως «σήμα κατατεθέν» του Ναπολέοντα.
Η φανέλα του Michael Jordan από το Last Dance
Η φανέλα που φόρεσε ο Jordan στους τελικούς του NBA στο Last Dance το 1998 πωλήθηκε για 10,1 εκατ. δολάρια. Πρόκειται για τη σειρά αγώνων ανάμεσα στους Chicago Bulls και τους Utah Jazz, με τους Bulls να κατακτούν τον τίτλο με 4-2 νίκες. Στο καθοριστικό Game 6, που έληξε 87-86, ο Jordan σημείωσε 45 πόντους, προσφέροντας μία από τις πιο εμβληματικές εμφανίσεις στην ιστορία του αθλήματος. Η φανέλα συνδέθηκε άμεσα με αυτό το ιστορικό αθλητικό επίτευγμα.
Η τσίχλα της Britney Spears
Και όμως ναι! Η τσίχλα πουλήθηκε το 2004 για περίπου 14.000 δολάρια, ωστόσο φέρεται να προέρχεται από εμφάνιση της Spears στις αρχές της δεκαετίας του 2000, στο απόγειο της καριέρας της. Αν και δεν υπάρχει απόλυτη επιβεβαίωση για τη συγκεκριμένη στιγμή, η αξία της βασίστηκε στην έντονη λατρεία των fans εκείνης της περιόδου της τραγουδίστριας.
Η πέτρα από νεφρό του William Shatner
Ο ηθοποιός πούλησε την πέτρα από νεφρό του για 25.000 δολάρια το 2006, στο πλαίσιο φιλανθρωπικής καμπάνιας. Τα έσοδα διατέθηκαν στον οργανισμό Habitat for Humanity, που δραστηριοποιείται στην κατασκευή κατοικιών για οικογένειες με χαμηλό εισόδημα. Ο καλός σκοπός της πράξης το… σώζει κάπως.
Ο «αέρας» από συναυλία του Kanye West
Αν και αποσύρθηκε πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία, σακουλάκι που υποτίθεται ότι περιείχε «αέρα» από συναυλία του Kanye West το 2015 έφτασε να συγκεντρώνει προσφορές έως και 60.000 δολάρια σε online πλατφόρμα. Η αγγελία έγινε viral, προσελκύοντας τεράστιο ενδιαφέρον, ωστόσο αποσύρθηκε είτε λόγω αμφιβολιών για τη σοβαρότητά της είτε για παραβίαση των κανόνων της πλατφόρμας. Υπερβολικό; Ναι.
Το «αόρατο» έργο τέχνης του Salvatore Garau
Το 2021, το άυλο έργο Io Sono πουλήθηκε για 15.000 ευρώ, με τον αγοραστή να λαμβάνει μόνο ένα πιστοποιητικό αυθεντικότητας. Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει ίσως με τον πιο ακραίο τρόπο την παραδοξότητα των δημοπρασιών – η αξία δεν συνδέεται απαραίτητα με την υλική υπόσταση, αλλά με την ιδέα και τη συμφωνία γύρω από αυτήν. Οκ είπαμε να πουλήσουμε αλλά όχι κι έτσι!
Βλέποντας όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, το κοινό στοιχείο είναι ένα. Και δεν είναι το ίδιο το αντικείμενο, αλλά η αφήγηση και η ιστορία που το συνοδεύει. Ένα σωσίβιο, ένα ρούχο ή ακόμη και κάτι άυλο μετατρέπεται σε πολύτιμο επειδή συνδέεται με μια ιστορία που οι άνθρωποι θέλουν να διατηρήσουν ή να οικειοποιηθούν.
